Son yıllarda glütensiz beslenme trendi, birçok birey tarafından sağlıklı bir yaşam tarzının parçası olarak benimsenmiştir. Ancak uzmanlar, tıbbi bir zorunluluk olmadan uygulanan bu diyetin çeşitli sağlık sorunlarına yol açabileceğine dikkat çekiyor. Çölyak hastalığı veya tanı konmuş glüten hassasiyeti bulunmayan bireylerin glütensiz beslenme uygulamaları, önemli vitamin ve mineral eksikliklerine neden olabiliyor. Diyetisyen Yüksel Esra Yetim, bu konudaki önemli bilgileri paylaşıyor.
Glüten Nedir ve Nerelerde Bulunur?
Glüten, buğday, arpa ve çavdar gibi tahıllarda doğal olarak bulunan bir protein grubudur. Diyetisyen Yetim, glüten hassasiyetinin çölyak hastalığı veya buğday alerisi olmayan kişilerde, glüten içeren gıdaların tüketilmesi sonrası karın ağrısı, şişkinlik, ishal, baş ağrısı ve yorgunluk gibi belirtilerle kendini gösterdiğini belirtiyor. Bu durumun tanısı için önce çölyak ve alerji testlerinin negatif olması gerekiyor. Tanı süreci genellikle tıbbi gözetim altında yapılan eliminasyon ve yeniden yükleme testleri ile değerlendirilir.
Glüten İçeren Gıdalar
Glüten, hamurun elastikiyetini artırarak ekmek gibi unlu mamullerin kabarmasını sağlar. Buğday unu, bulgur, irmik, makarna, ekmek, kek ve bisküvi gibi birçok temel gıda glüten içerirken, bazı soslar ve işlenmiş et ürünleri gibi hazır gıdalarda da “gizli glüten” bulunabilir.
Glütensiz Beslenmenin Gerekliliği
Diyetisyen Yetim, glütensiz beslenmenin kesinlikle çölyak hastaları için zorunlu olduğunu vurgularken, buğday alerjisi olan bireyler ve tıbbi değerlendirme sonrası tanı konmuş non-çölyak glüten hassasiyeti olan kişiler için faydalı olabileceğini ifade ediyor. Ancak, bu kararın mutlaka hekim ve diyetisyen tarafından verilmesi gerektiği belirtiliyor. Sağlıklı bireyler için glütenin zararlı olduğuna dair bilimsel bir kanıt bulunmamaktadır. Aksine, tam tahıllardan elde edilen glütenli gıdalar, lif, B grubu vitaminleri ve çeşitli mineraller açısından önemli katkılar sağlar.
Gereksiz Glütensiz Beslenmenin Riskleri
Tıbbi gereklilik olmadan glütensiz beslenmenin bazı sakıncaları olabileceğine dikkat çeken Diyetisyen Yetim, glütenli tam tahılların demir, folat, B1, B2 ve B3 vitaminleri açısından önemli kaynaklar olduğunu belirtiyor. Gereksiz glütensiz beslenme, bu besin öğelerinin yetersiz alımına yol açabilir. Ayrıca, birçok glütensiz ürün lif açısından fakir ve rafine karbonhidrat içeriği yüksek olabilir.
Glütensiz Ürünlerin Sağlıklı Olmadığı Yanılgısı
Toplumda glütensiz ürünlerin otomatik olarak daha sağlıklı olduğu yönünde yaygın bir yanılgı bulunmaktadır. Diyetisyen Yetim, glütensiz etiketi taşıyan bir ürünün mutlaka sağlıklı olduğu anlamına gelmediğini vurguluyor. Bazı glütensiz ürünler, daha fazla şeker, yağ veya katkı maddesi içerebilir. Sağlıklı beslenmenin temel ölçütü, besinin glüten içermesi değil, işlenmişlik düzeyi ve besin değeridir.
Kilo Kaybı ile İlişkisi
Glütensiz beslenmenin kilo kaybına yardımcı olup olmadığı sorusuna yanıt veren Diyetisyen Yetim, glütensiz beslenmenin kilo verdirici özel bir etkisi olmadığını ifade ediyor. Kilo kaybı, toplam enerji alımının azalmasıyla ilişkilidir. Glütensiz beslenmeye geçen bazı bireylerin, zararlı paketli ve yüksek kalorili ürünleri azaltmaları nedeniyle kilo verebildikleri ancak bunun glütensizliğe değil, genel beslenme değişikliğine bağlı olduğu belirtiliyor.
Çocuklarda Glütensiz Beslenme
Çocuklarda glütensiz beslenmenin yalnızca tıbbi tanı varsa gerekli olduğunu belirten Diyetisyen Yetim, gereksiz glütensiz diyetlerin, çocuklarda enerji, posa ve mikrobesin yetersizliklerine yol açabileceğini ifade ediyor. Bu nedenle, çocuklara yönelik glütensiz beslenme uygulamaları mutlaka hekim tanısı ve diyetisyen planlaması ile gerçekleştirilmelidir. Uzun vadede gereksiz glütensiz beslenmenin, besin eksikliklerine yol açma riski bulunmaktadır. Plansız ve tek yönlü glütensiz diyetlerde posa yetersizliği, kabızlık ve B grubu vitamin eksiklikleri gibi sorunlar görülebilir.
Glütensiz Beslenmeye Geçmeden Önce Yapılması Gerekenler
Glütensiz beslenmeye başlamadan önce bazı testlerin yapılması gerektiğini vurgulayan Diyetisyen Yetim, glüten diyetten çıkarıldıktan sonra test sonuçlarının yanıltıcı olabileceği konusunda uyarıyor. Genellikle çölyak hastalığı için kan testleri, gerekirse endoskopi ve biyopsi yapılırken, alerji şüphesinde alerji testleri de uygulanmalıdır. Tüm bu testlerin sonuçları mutlaka hekim tarafından değerlendirilmelidir.
