Son yıllarda glütensiz beslenme, sağlıklı yaşam trendleri arasında yer alarak giderek daha fazla kişi tarafından tercih edilmeye başlanmıştır. Ancak uzmanlar, bu diyetin tıbbi bir gereklilik olmadan uygulanmasının, beklenmedik sağlık sorunlarına yol açabileceği konusunda uyarılarda bulunmaktadır. Çölyak hastalığı veya glüten hassasiyeti tanısı olmayan bireylerin glüteni tamamen kesmesi, önemli vitamin ve minerallerin yetersiz alınmasına neden olabilmektedir.
Glüten Nedir ve Hangi Gıdalarda Bulunur?
Diyetisyen Yüksel Esra Yetim, glütenin buğday, arpa ve çavdar gibi tahıllarda doğal olarak bulunan bir protein grubu olduğunu belirtmektedir. Glüten, hamura elastikiyet kazandırarak ekmeğin kabarmasını sağlar. Bu nedenle buğday unu, bulgur, irmik, makarna, ekmek, kek ve bisküvi gibi temel gıdalar glüten içermektedir. Ayrıca, bazı soslar, işlenmiş et ürünleri ve hazır gıdalarda 'gizli glüten' bulunabilmektedir.
Glüten hassasiyeti, çölyak hastalığı veya buğday alerjisi olmaksızın glütenli besinler tüketildiğinde karın ağrısı, şişkinlik, ishal, baş ağrısı ve yorgunluk gibi belirtilerin ortaya çıkmasıyla tanımlanmaktadır. Bu durumun tanısı, genellikle tıbbi gözetim altında yapılan eliminasyon ve yeniden yükleme süreçleri ile değerlendirilmektedir.
Kimler Glütensiz Beslenmelidir?
Diyetisyen Yetim, glütensiz beslenmenin kesin olarak çölyak hastaları için zorunlu olduğunu vurgulamakta, bunun dışında buğday alerjisi olan bireyler ve tıbbi değerlendirme sonrası tanı konmuş non-çölyak glüten hassasiyeti bulunan kişilerin glütensiz beslenmeden fayda görebileceğini ifade etmektedir. Ancak bu kararın mutlaka hekim ve diyetisyen tarafından değerlendirilmesi gerektiği de önemlidir.
Glütensiz beslenmenin herkes için gerekli olmadığını belirten Yetim, sağlıklı bireyler için glütenin zararlı olduğuna dair bilimsel bir kanıt bulunmadığını, aksine tam tahıllardan gelen glütenli besinlerin posa, B grubu vitaminler ve bazı mineraller açısından önemli katkılar sağladığını dile getirmektedir.
Gereksiz Glütensiz Beslenmenin Riskleri Nelerdir?
Diyetisyen Yetim, tıbbi gereklilik olmadan glütensiz beslenmenin bazı sakıncaları olabileceğini belirtmektedir. Glütenli tam tahıllar, posa, demir, folat, B1, B2 ve B3 vitaminleri açısından önemli kaynaklar sunar. Gereksiz glütensiz beslenme, bu besin öğelerinin yetersiz alımına yol açabilir. Ayrıca birçok glütensiz ürün, lif açısından fakir ve rafine karbonhidrat içeriği yüksek olabilmektedir.
Glütensiz ürünlerin daha sağlıklı olduğu düşüncesi ise toplumda yaygın bir yanılgıdır. Glütensiz etiketi, bir ürünün otomatik olarak sağlıklı olduğu anlamına gelmez; bazı glütensiz ürünler daha fazla şeker, yağ veya katkı maddesi içerebilir. Sağlıklı beslenmenin ölçütü, glüten içerip içermemesi değil, besinin işlenmişlik düzeyi ve besin değeridir.
Çocuklarda Glütensiz Beslenme Ne Zaman Gerekli Olur?
Diyetisyen Yetim, çocuklarda glütensiz beslenmenin yalnızca tıbbi tanı varsa gerekli olduğunu vurgulamaktadır. Gereksiz glütensiz diyetler, büyüme ve gelişme döneminde olan çocuklarda enerji, posa ve mikrobesin yetersizliklerine yol açabilir. Bu nedenle çocuklarda mutlaka hekim tanısı ve diyetisyen planlaması yapılmalıdır.
Uzun süre gereksiz glütensiz beslenmenin besin eksikliklerine yol açma riski bulunmaktadır. Uzun vadede posa yetersizliği, kabızlık, B grubu vitamin eksiklikleri ve bazı minerallerin (özellikle demir ve çinko) yetersiz alımı görülebilir. Bu risk, plansız ve tek yönlü glütensiz beslenmelerde daha belirgin hale gelmektedir.
Glütensiz Beslenmeye Geçmeden Önce Hangi Testler Yapılmalıdır?
Glütensiz beslenmeye başlamadan önce bazı testlerin yapılması gerektiğini ifade eden Diyetisyen Yetim, glüten diyetten çıkarıldıktan sonra test sonuçlarının yanıltıcı olabileceğini belirtmektedir. Genellikle çölyak için kan testleri, gerekirse endoskopi ve biyopsi, alerji şüphesinde ise alerji testleri yapılmalıdır. Tüm sonuçlar hekim tarafından değerlendirilmelidir.
